31 май-Бөтендөнья тәмәкесез көн
1988 елда Бөтендөнья сәламәтлек саклау Ассамблеясы 31 майны Бөтендөнья тәмәкесез көн дип игълан иткән резолюцияне кабул итте. Тәмәке тарту-зарарлы гадәт кенә түгел, ул ел саен 8 миллион кешегә кадәр китерә торган глобаль эпидемия. Аларның миллионы-пассив тәмәке тарту корбаннары.
Тәмәке тартуны ташлаган кешегә уңай яклары шунда ук күренеп тора. 20 минуттан соң ук пульс торгызыла, бер көн эчендә кан составы нормалаша. Бер елдан соң үпкәләр чистартыла, сулау җиңеләя. 10 елдан соң яман шеш авыруларының, ә 15 елдан соң йөрәк авыруларының үсеш ихтималы ике тапкыр кими.
Тәмәке тарту тышкы кыяфәттә тискәре чагылыш таба. Тәмәке төтененең компонентлары, канга эләгеп, кан тамырларының тараюы китереп чыгара. Кан әйләнеше бозылу сәбәпле, тире шактый кислород алмый, коры һәм җыерчыкларга әверелә. Сулый торган төтен шулай ук пычрата һәм агулый торган тәэсир ясый. Озак тәмәке тарту псориаз үсешенә китерергә мөмкин. Шул ук вакытта бөтен тән буенча зыян күрүче кызыл таплар барлыкка килә. Тәмәке исе бөтен җирдә Тәмәке тартучыны эзәрлекләячәк. Тәмәке тарту төшенкелеген арттыра, өстәвенә, ул тәмәке «ароматын» сизми дә кала, тик тәмәке тартмаучылар тәмәкене исе буенча яратучыны таба ала. Тәмәке тартуның нәтиҗәләре-авыздан начар ис, сары теш һәм мул теш талавы.
Тәмәкенең сәламәтлеккә зыяны турында күп язылды. Тәмәке тарту үтерә генә түгел, ул тормыш сыйфатын җитди начарайта торган авыруларга китерә. Тәмәке төтененен һәм парны сулау үпкәләрнең эшен, никотин һәм башка тәмәке компонентларын боза, аны куллану формасына карамастан, бөтен организмны агулый. Бу гадәттән җәфа чикмәгән бер генә орган да юк. Сулыш алу авырлыгыннан тыш, тәмәке тартучылар ашказаны-эчәк тракты бозылу һәм йөрәк авырулары, кандагы кислород җитмәүе артык талчыгуга һәм баш миенең акрынаюына китерә. Күз авырулары һәм ишетү бозылулары ешрак үсә, бу аларны югалтуга китерергә мөмкин. Тәмәке 20 тән артык яман шеш китереп чыгара. Сулыш юлларының яман шешен хирургик дәвалаганда гортаньны бетерергә туры килә, һәм сулау мөмкинлеген саклап калу өчен махсус трубка куела торган Тамактагы трахеотомия — тишек ясала.
Репродуктив система өчен тәмәке төтене аеруча куркыныч. Ир - атларда тәмәке тарту эректиль дисфункция тудыра, хатын — кызларда-йомырка күзәнәкләрен эшкәртүнең нормаль процессын боза, бу, нәтиҗәдә, баласызлыкка һәм гормональ дисбаланска китерә. Хәтта йөклелек вакытында тәмәке төтененең пассив сулышы да иң авыр нәтиҗәләргә китерергә мөмкин — кислород җитмәүгә кадәр. Тәмәке тарту внематочной йөклелек куркынычын да арттыра, бу хатын-кызның үлеменә китерергә мөмкин. Балалар ешрак сроктан алда һәм җитәрлек авырлык белән туа, аларда хроник авырулар үсә.
Тәмәке тарту социаль тормышка да, тәмәке тартучының үзенә генә түгел, әйләнә-тирәдәгеләргә дә зыян сала. Тәмәке тартуны ташлау-ул әле хәрәкәт иреген алу да. Була, теләсә кайсы урында һәм теләсә кайсы компания башка кирәклеге отлучаться бу перекуры. Бу арттырачак һәм сезнең продуктивность-мөмкин түгел отвлекаться нче эш. Гомумән алганда, тәмәке сәламәтлеген боза, больничныйларны ешрак алырга мәҗбүр итә,моннан тыш, бу арзанлы гадәт. Бушаган акчаларны тагын да мөһимрәк ихтыяҗларга тотарга мөмкин. Бөтен дөньяда тәмәке тартуга бәйле авыруларны дәвалауга елына 1,4 миллиард доллар тотыла.
Көнкүреш янгыннарының күбесенең сәбәбе-тәмәке тартканда саксызлык. Электрон тәмәке һәм башка җайланмалар өчен нагревания тәмәке, кагыйдә буларак, асрыйлар аккумуляторные батарея ала торган воспламеняться һәм хәтта взрываться. Неосторожное аларны куллану, шулай ук китерергә мөмкин ожогам, кечкенә балалар ала очраклы рәвештә проглотить аговитую сыеклык өчен электрон тәмәке.
Тәмәке-ул теләсә нинди формада агу. Электрон тәмәке яки тәмәкене җылыту җайланмалары сәламәтлек өчен ким зыянлы дип раслый торган бер генә тикшеренү дә юк. Никотин-токсин үзеннән-үзе, моннан тыш, электрон тәмәкеләрдә аның концентрациясе югарырак, бу тизрәк күнегүгә китерә. Электрон тәмәке кулланган балалар һәм яшүсмерләр өлкән яшьтә хроник тәмәке тартучыларга әверелә. Сыеклык өчен әлеге җайланмалар асрыйлар, башка химик матдәләр, ароматизаторы һәм красители. Кальян да булып тора, артык сәламәт альтернативой карамастан, распространенное заблуждение. Кыздыру тәмәке, киресенчә, лайлалы тышчалар һәм авыз куышлыгы өчен, тәмәке төтененен сулауга караганда, зыянлырак.
Тәмәке эшләнмәләрен сатып алу түбән түләнә торган һәм балалар хезмәтен эксплуатацияләүгә Нигезләнгән тулы бер индустрияне финанслый. Тәмәке үстерү өчен 200 мең гектар җир, аны җыю һәм эшкәртү белән шөгыльләнүче фермерлар ешрак чирли: никотин тире аша үтеп керә, тәмәке тузаны үпкәләрдә утыра. Күп кенә илләрдә бу эшкә балаларны җәлеп итәләр, бу аларның сәламәтлегенә зыян гына түгел, ә белем алырга комачаулый да. Тәмәке плантацияләрендә эшләү — авыр һәм аз түләнә торган хезмәт, шул ук вакытта тәмәке корпорацияләре зур табыш ала.
Ниһаять, тәмәке продуктлары әйләнә-тирә мохитне пычрата. Чүп-чарның күп өлеше-тәмәке тартмалары. Аларны барыннан да ешрак пляжларда һәм Дөнья океанында табалар. Тәмәке төпләрендә агулы матдәләр бар, алар туфракка һәм суга үтеп керә. Тәмәке фильтрлары икенчел эшкәртүгә карамаган полимер материаллардан ясала. Тәмәке тарту өчен шырпы һәм зажигалка кулланыла. Бер шырпыдан ике тәмәке тартылуга юл куймасак, шырпылар җитештерү өчен генә дә ел саен 9 миллион агач кисәргә кирәк.
Никотин сыеклыгы өчен бер тапкыр кулланыла торган картриджлар һәм савытлар да эшкәртелми. Мондый хәл җитештерүчегә отышлы. Тәмәке корпорацияләре тәмәке тартканда барлыкка килгән чүп-чарны җыештырган өчен грош та түләми. Бу җирле хөкүмәтләр тарафыннан түләнә, димәк, салым түләүчеләрнең акчасы, ягъни барыбызның да. Тәмәке төтене шәһәрләрнең һавасын пычратуга зур өлеш кертә, анда парник һәм агулы газлар, алмаш компонентлары бар. Бары тик тәмәке төрү өчен генә дә күп санда катыргы, пластик, фольга һәм клея таләп ителә. Транспортлаштырганда кулланыла торган тартмалар һәм тартмалар белән бергә бу елына 2 миллион тонна калдык бирә.