Кулланучылар хокукларын яклау турындагы закондагы үзгәрешләр

2022 елның 1 сентябреннән нәрсә үзгәрәчәк

2022 елның 1 сентябреннән үз көченә кергән 01.05.2022 № 135-ФЗ Федераль законы кулланучының хокукларын яклау турындагы гамәлдәге законны яңа төшенчә белән тулыландыра — «Шартнамәнең рөхсәт ителмәгән шартлары». Күрсәтелгән максатларда «кулланучылар хокукларын яклау турында» 07.02.1992 ел, № 2300-1 РФ Законының 16 статьясы яңа редакциядә күрсәтелә.

Килешүнең рөхсәт ителмәгән шартлары астында яңартылган закон нормасы кулланучының кулланучының беренче таләбе буенча килешүләрдән төшереп калдырылырга тиешле кулланучылар хокукларын яклау өлкәсендәге законнарга каршы килүче теләсә нинди хокукны кысучы шартларны аңлый. Кулланучының хокукларын кысучы килешүнең рөхсәт ителмәгән шартлары бик аз дип игълан ителә.

Килешүгә кулланучы хокукларын кысучы шартлар кертү кулланучыга югалтулар китереп чыгарса, алар сатучы тарафыннан тулы күләмдә кайтарылырга тиеш. Кулланучыга китерелгән югалтулар закон яки килешүдә билгеләнгән тотрыксызлыктан һәм пенядан тыш тулы суммада кайтарылырга тиеш. Өстәвенә, кулланучының чыгымнарны каплау турындагы таләбе күрсәтелгән көннән 10 көн эчендә канәгатьләндерелергә тиеш.

Яңа таләпләр товар сатучыларга да, шулай ук түләүле хезмәт күрсәтү һәм эшләр башкару килешүләрен башкаручыларга да, агрегат хуҗаларына да бертигез кагыла. Шул ук вакытта закон кулланучылар белән килешүләргә кертелергә ярамаган һәм кертелергә тиеш булмаган шартларның якынча исемлеген генә билгели.

Кулланучылар белән килешүләрнең рөхсәт ителмәгән шартлары

Кулланучы хокукларын кысучы Шартнамәнең рөхсәт ителмәгән шартларына 2022 елның 1 сентябреннән, аерым алганда, түбәндәгеләр керә (РФ Законының 07.02.1992 № 2300-1 16 статьясындагы 2 пункты):

сатучыга йөкләмәне үтәүдән бер яклы баш тарту хокукын яисә бурыч шартларын бер яклы үзгәртү — предмет, бәяләр, срок һәм кулланучы белән килешенгән башка шартлар;
кулланучының бәхәсләрнең территориаль хөкем ителешен ирекле сайлау хокукын чикли торган шартлар;
шартнамәне үтәүдән баш тарткан өчен кулланучы өчен штраф һәм неустойка билгели торган шартлар;
сатучының бурычларны үтәмәү яки дөрес үтәмәү өчен җаваплылыгын кире кага торган яки чикли торган шартлар;
кайбер товарлар, эшләр һәм хезмәтләр сатып алуга шартлар башка товарлар, эшләр һәм хезмәт күрсәтүләрне мәҗбүри сатып алуга бәйле, шул исәптән башка килешүләрне мәҗбүри төзүне күздә тота;
кулланучының товарлар, эшләр һәм хезмәтләр өчен түләү ысулын һәм формасын сайлау хокукын чикләүче шартлар;
сатучы таләбе буенча законнарда каралмаган килешүне вакытыннан алда туктату нигезләре булган шартлар;
законлы тотрыксызлык күләмен киметә торган шартлар;
әгәр дә мондый тәртип законда каралмаган булса, бәхәсләрне карауның мәҗбүри судка кадәр тәртибен билгеләүче шартлар;
кулланучылар өчен закон белән йөкләнмәгән дәлилләр кулланучыга йөкләнгән кайбер шартларны исбатлау бурычы билгели торган шартлар;
кулланучыны бозылган хокукларны яклау чараларында һәм ысулларында чикли торган шартлар.

Закон үзе 2022 елның 1 сентябреннән үз көченә керсә дә, кулланучы хокукларын кысучы Шартнамәнең рөхсәт ителмәгән шартлары исемлеген билгеләүче нормалар элек төзелгән шартнамәләрдән барлыкка килгән мөнәсәбәтләргә кагыла (01.05.2022 ел, № 135-ФЗ Федераль законның 2 статьясы).

Шуңа күрә 1 сентябрьгә гамәлдә булган килешүләр югарыда санап үтелгән бер яки берничә шартны үз эченә алса, кулланучылар әлеге Шартларны килешүләрдән төшереп калдыруны таләп итәргә хокуклы. Әгәр сатучылар бу таләпләрне канәгатьләндермәсәләр, кулланучылар хокукларын бозган өчен җаваплылыкка тартылырга мөмкин.

Сатучыларга 2022 елның 1 сентябреннән тагын нәрсә тыела

Моннан тыш, сатучылар өчен 1 сентябрьдән кулланучыларның хокукларына һәм мәнфәгатьләренә кагылышлы гамәлләр кылуны турыдан-туры тыю кертелә. Мондый гамәлләргә карата РФ Законының 16 статьясындагы 3 пункты (07.02.1992 № 2300-1):

кулланучының башка товарлар, эшләр һәм хезмәтләр сатып алудан баш тартуы сәбәпле, кайбер товарлар (эшләр, хезмәт күрсәтүләр) сатып алуга юнәлдерелгән Шартнамәне төзүдән һәм үтәүдән баш тартуы;
товарларның, эшләрнең һәм хезмәтләрнең җитешсезлекләренә бәйле булмаган шартларга бәйле рәвештә кулланучыларның товарларга һәм хезмәт күрсәтүләргә карата таләпләрен канәгатьләндерү;
шартнамә төзүдән баш тарту һәм кулланучы тарафыннан аның хокукларын боза торган шартнамәнең тиешле булмаган шартларына хокуклы күрсәтелгән очракта мондый шартларны төшереп калдыру максатларында (кулланучы тарафыннан шартнамәдән рөхсәт ителмәгән шартнамәләрдән төшереп калдыру турында таләп күрсәтелгәндә, күрсәтелгән таләп аны карап тикшерүнең нәтиҗәләре һәм кабул ителүе турында мәҗбүри хәбәрнамә белән 10 көн эчендә каралырга тиеш күрсәтелгән таләпнең асылы буенча мотивацияләнгән чишелеш);
сатып алучының рөхсәтеннән башка түләү өчен өстәмә эшләрне һәм хезмәтләрне башкару.
Кулланучының өстәмә эшләрне башкаруга ризалыгы сатучы тарафыннан язмача рәсмиләштерелә. Мондый ризалыкның булуын исбатлау бурычы сатучыга йөкләнә. Кулланучы барлык өстәмә эш һәм хезмәт күрсәтүләр өчен түләүдән баш тарта ала, ә инде түләнгән икән, ул сатучыдан түләнгән сумманы кире кайтаруны таләп итәргә хокуклы.

Моннан тыш, 1 сентябрьдән сатучылар, башкаручылар һәм агрегат хуҗалары өчен сатып алучылардан һәм аларның шәхси мәгълүматларын клиентлардан җыюга өстәмә чикләүләр кертелә.

Сатып алучыларның шәхси мәгълүматларын саклау

Яңа кагыйдәләр буенча, сатучылар кулланучының шәхси мәгълүматларын бирүдән баш тартуы аркасында килешүләр төзүдән, үтәүдән, үзгәртүдән яки өзүдән баш тартырга хокуклы түгел. Мондый мәгълүматларны бирү бурычы законнарда каралган яки кулланучы белән килешүнең үтәлеше белән турыдан-туры бәйле булган очраклар искәрмә булып торачак.

Әгәр кулланучы теге яки бу килешүне төзегәндә аның шәхси мәгълүматларын бирергә мәҗбүр итүенә шикләнә икән, ул сатучыга шәхси мәгълүматлар бирмичә генә килешү төзеп булмау сәбәпләрен нигезләү турындагы таләпне белдерергә хокуклы.

Сатып алучыдан мондый таләп алгач, сатучы әлеге таләпне күрсәткән көннән алып 7 көн эчендә килешү төзүдән баш тарту сәбәпләрен нигезләргә тиеш. Әгәр дә таләп телдән чыгарылган булса, баш тарту сәбәпләре сатучы сатып алучыга шунда ук тавыш бирергә тиеш.

Сатучы җавапында шәхси мәгълүматлар бирмичә килешүне төзү, үтәү, үзгәртү яки өзеп булмый торган хокукый нигезләр күрсәтелергә тиеш. Югыйсә килешү төзүдән баш тарту законсыз дип табылачак һәм сатучыга кулланучылар хокукларын бозган өчен штраф салачак.

2022 елның 1 сентябреннән сатучылар өчен яңа штрафлар

1 сентябрьдән сатучылар өчен кулланучы үзенең шәхси мәгълүматларын тапшырмау сәбәпле шартнамә төзүдән баш тарткан өчен административ җаваплылык кертелә (28.05.2022 ел, № 145-ФЗ Федераль закон).

Соңгысын шәхси мәгълүмат бирүдән баш тарту сәбәпле, кулланучы белән килешү төзүдән, үтәүдән, үзгәртүдән яки өзүдән баш тарту түбәндәге зурлыкларда административ штрафлар салуга китерәчәк (РФ КоАП 18.8 ст. 7 ө. яңа):

5000 сумнан 10 000 сумга кадәр — ИП һәм оешмаларның вазыйфаи затлары өчен;
оешмалар өчен — 30 000нән 50 000 сумга кадәр.
Шул ук вакытта сатучылар шәхси мәгълүматлар бирү законнарда каралган яки кулланучы белән килешүнең үтәлеше белән турыдан-туры бәйле булса (мәгълүматлар бирмичә килешүнең үтәлеше мөмкин түгел) җаваплылыктан кача алачак.