Олы яшьтә ничек кибер грамоталы булырга?
Кибертехнологияләр компьютерны гына түгел, ә аңа туры килә торган җайланмаларны да куллануны үз эченә ала (планшет, кесә телефоны, «акыллы» сәгатьләр һ.б.), күп кенә өлкән яшьтәге кешеләр актив тормыш рәвеше алып бара, үз сәламәтлекләре турында кайгырта, югары интеллектуаль йөкләнеш белән бәйле катлаулы профессиональ функцияләрне башкара. Күпчелек олы яшьтәге гражданнар социаль челтәрләрдә вакыт үткәрергә, хәбәрчеләргә хат язарга яраталар, мәсәлән, WhatsApp, Viber яки Telegram, шуңа күрә алар еш кына алдау, аларны саклап калу омтылышлары белән очрашалар.
Идарәгә күп тапкырлар өлкән яшьтәге гражданнар мөрәҗәгать итә, аларны вкладларда, пенсия банк счетларында сакланган акчалар мошенник юл белән үзләштергән.
Әгәр дә сез тупланмаларыгызны куркыныч астына куярга теләмисез икән, мошенниклардан саклау өчен гади киңәшләрне кулланыгыз:
Телефоннан сөйләшкәндә, мошенниклар сезнең финанс хәлегез турында, мәсәлән, пенсия тупланмалары, пенсия счеты ачылган Фонд турында яшерен мәгълүмат бирергә тырыша. Алар шулай ук сезнең банк карталары мәгълүматларын белергә яки ашыгыч түләү сорарга мөмкин. Шул ук вакытта мошенниклар еш кына «бер тапкыр кулланыла торган» яки яшерен телефон номерларын кулланалар.
Мошенникларның төп бурычы-сезнең мәгълүматны һәм акчаны урлау, эмоцияләрдә уйнау.
Сезнең төп бурычыгыз - курыкмаска һәм берәр эш эшләргә ашыкмаска. Тыныч кына баш тартыгыз һәм телефоныгызны куегыз. Аннары банкка яки Пенсия фондына шалтыратыгыз һәм булган хәл турында сөйләгез. Исегездә тотыгыз, мошенниклар — яхшы психологлар, сүзтезмәләр белгечләр тарафыннан әзерләнгән һәм аларның барлык күрсәтмәләрен үтәвегезгә юнәлдерелгән.
Мошенникларның иң еш очрый торган гыйбарәләре:
»Сезнең счеттан акчаны башка шәһәргә күчерергә телиләр"
"Сезгә кредит алдылар»
- Тикшерүдә катнашыгыз. Аның турында беркемгә дә сөйләмәгез. Намуссыз...хезмәткәрен тотарга булышыгыз»
"...Мошенниклык операциясен бетерү өчен кодны әйтегез»
"Сезнең пенсия тупланмалары куркыныч астында. Финанс югалтулардан саклану өчен, акчаларны куркынычсыз счетка күчерергә кирәк»
«Акчагызны саклап калу өчен, без махсус күзәнәк ачачакбыз, бу сезнең акчагызны...тикшерү вакытына күчерәчәк»
Боттан автоматик хәбәр «" сезнең карточкагыз блокланган, Зинһар, номер буенча шалтыратыгыз...»
"Вирусларны бетерергә һәм сезнең акчагызны якларга ярдәм итүче махсус мобиль кушымта урнаштырырга кирәк...»
"Сезнең шәхси кабинетка керү омтылышы теркәлде...»
"Сезнең тагын нинди банкларда счетларыгыз бар?»
"Әйдәгез сезнең картадагы балансны ачыклыйк...»
"Сез пенсия тупланмаларын нинди фондта саклыйсыз? Без аларны кертемнәр буенча югары процент белән бүтән фондка күчерәчәкбез. SMS коды...хәбәр итегез»
Фишинг хатлары һәм сайтлары
Мошенниклар алдау өчен электрон почталар һәм интернет сайтларын актив кулланалар. Мондый алданган хатлар һәм тозак сайтлары фишинг дип атала
Фишинг хатын ничек билгеләргә:
Хат рәсми сайтка бик охшаган, мәсәлән manager@sberb.ru. ләкин рәсми чыганакта гына булырга мөмкин sberbank.ru
Хаттагы сылтамалар реаль белән туры килми һәм җинаятьчеләр сайтына алып бара. Алар чын оешмалар өчен яшерелергә мөмкин. Мәсәлән https://pfr.gov.ru -РФ Пенсия фондының рәсми сайтына сылтама, ә http://pfr.gow.ru -дөрес булмаган сылтама
Хатта киңәйтүләр кебек шикле инвестицияләр бар: ее, bat, vbs, js, MSI, вирус ачылганда. Киңәйтү-файл исемендәге ноктадан соң символлар
Мошенниклар сүзләрдә махсус хаталар ясый ала, мәсәлән, "җибәрүпароль" бер сүз белән почта сервер фильтрларын әйләндерү өчен, алар мондый хатларны автоматик рәвештә блоклыйлар яки аларны спамга җибәрәләр.
Сезнең төп бурычыгыз-игътибарлы булу. Онытмагыз, мошенниклар сезне бутау өчен заманча хатлар һәм сайтлар технологиясен актив кулланалар.
Фишинг хәбәр төрләре:
Билгесез туганнан мирас алу
Бик аз бәядән товар сатып алу тәкъдиме
Компенсация яки ташламалар алу өчен гариза тутыру тәкъдиме
Түләүдән качу җинаять җаваплылыгына китерә торган штраф яки салым түләү кирәклеге турында хәбәр
Пенсия тупланмаларын отышлырак шартлар белән башка фондка күчерү турында тәкъдим
Кәрәзле банкның шәхси кабинетын яисә шикле эшчәнлекне бозарга тырышу турында хәбәр
Шәхси мәгълүматны раслау яки яңарту соравы
Бүләкләр һәм бүләкләр өчен сораштыруда катнашу тәкъдиме
Тәкъдим шунда ук алырга выигрыш, перейдя сылтама буенча һәм заполнив формасын белән персональ мәгълүматлар.
Санлы киңлектә ничек куркынычсыз аралашырга:
Сезнең төп бурычыгыз-мәгълүматны җентекләп тоту һәм игътибар белән карау.Онытмагыз, мошенниклар кирәкле мәгълүматны алу өчен теләсә нинди мөмкинлекне кулланалар. Банк карталарыгызның һәм документларыгызның фотоларын җибәрмәгез
Мошенниклардан үзеңне ничек сакларга:
Нинди мәгълүмат белән уртаклашуыгызны күзәтегез
Чатка нәрсә җибәрергә теләвегезгә игътибарлы булыгыз, шәхси мәгълүматлар булган мәгълүматны бирмәгез
Сезнең турында шәхси мәгълүмат бирергә кирәк булган сораштыруларда катнашмагыз: ФИО, паспорт мәгълүматлары, яшәү адресы һәм башкалар
Ышаныгыз, ләкин тикшерегез!
Акчагызны кайгыга төшкән дустыгызга күчерергә ашыкмагыз. Башта аңа шалтыратыгыз һәм хәбәрдәге хәлнең реаль булуына инаныгыз һәм сезнең ярдәм чыннан да кирәк. Әгәр дә сез шалтырата алмасагыз, уртак танышлар аша мәгълүматны белергә тырышыгыз. Сез, мөгаен, алардан мошенникларның дусты битен ватканын ишетерсез.
Әгәр дә сез дәүләттән яңа түләү турында игълан ителгән хат алсагыз, рәсми сайтлардагы мәгълүматны тикшерегез яки кирәкле ведомствога телефон аша шалтыратыгыз.
Провокацияләргә һәм агрессив тәртипкә бирешмәгез. Интернет рәнҗетү белән очрашканда, рәнҗетүчегә җавап бирмәгез һәм аңа бернәрсәне дә исбат итмәгез. Агрессорны блоклагыз һәм вакыйганы ярдәм хезмәтенә хәбәр итегез.
Татарстан Республикасы буенча Роспотребнадзор Идарәсенең территориаль бүлеге (Татарстан) Буа, Чүпрәле, Тәтеш, Апас районнарында