Финанс мәгърифәте. Кредитор кулланучыларга кредит килешүләре, өстәмә хезмәтләр сатып алу шартлары турында заем килешүләре төзегәндә хәбәр итәргә тиеш.

Россия Банкы 2023 елның 16 февралендәге 59-3-4/9156 номерлы хатында кредит килешүләре (заем килешүләре) төзегәндә кулланучыларны тиешенчә хәбәр итмәү аларны куллану кредиты алу максатында өстәмә түләүле хезмәт сатып алу кирәклеге турында ялгыш фикергә кертү куркынычын күрсәтә.

Кулланучылар кредиты килешүләрен рәсмиләштерү процессын тикшерү буенча күзәтчелек чаралары нәтиҗәләреннән күренгәнчә, шул исәптән дистанцион каналлар аша, кредитор тарафыннан өстәмә түләүле хезмәт алуны күздә тоткан кулланучылар кредиты бирү турында тәкъдимнәр формалаштырганда, мондый өстәмә хезмәтнең бәясе күпчелек кредиторлар тарафыннан автомат рәвештә (килешү буенча) кредитның (төп бурыч суммасы) тәненә кертелә. Шул ук вакытта заемчының ихтыяры, үз акчалары яки кредит акчалары хисабына, ул өстәмә хезмәтләр өчен түләргә планлаштыра, төгәлләнми, кайбер очракларда заемчылар кредит күләме өстәмә хезмәтләр бәясенә арттырылганы яки заемчыга хупланган суммадан азрак биреләчәге турында хәбәр ителми, чөнки бу акчаларның бер өлеше өстәмә хезмәтләр өчен түләүгә юнәлтелә.

Шул ук вакытта заемчының кредитка өстәмә хезмәтләр өчен түләү ысулы турында Карар кабул итүе, аның бурыч йөкләмәсен арттыру яки заемчының кулына алачак кредит суммасын киметү, мөстәкыйль һәм аңлы булырга тиеш һәм кредитор тиешле мәгълүмат бирүне тәэмин итәргә тиеш.

Кире караш (чөнки мондый өстәмә хезмәтләрнең бәясе еш кына шактый зур) кулланучыларның бурыч йөкләмәсе йөкләмәсен шактый арттыра һәм кулланучыларның шикаятьләрен һәм кредиторлар белән үзара эш итү мәсьәләләреннән канәгатьсезлеген тудыра.

Өстәмә түләүле хезмәтләр тәкъдим итү белән бер үк вакытта, шул исәптән консультацияләр биргәндә, кулланучыга ачык формада мондый өстәмә хезмәтләр өчен түләү үз акчалары хисабына да, кредит (займ) хисабына да, өстәмә хезмәтләр өчен түләү өчен бирелә торган кредит (займ) өлешенә процентлар түләүгә заемчының арта барган чыгымнарын исәпкә алып, мөмкин дигән мәгълүматны җиткерергә киңәш ителә.

2. Өстәмә түләүле Хезмәтләр алу кредит бирүнең мәҗбүри шарты түгел, дип кулланучыларга хәбәр итмәү.

353-ФЗ2 номерлы законның 7 статьясындагы 5 статьясының 4 өлеше 16 пункты, 5 статьясының 9 өлеше 15 пункты, 5 статьясының 18 өлеше, 2 һәм 10 өлешләре нигезләмәләрен системалы аңлатудан күренгәнчә, кулланучылар кредиты (заем) бирү өчен мөрәҗәгать иткән очракта, кредиторга тәкъдим ителә торган өстәмә хезмәтләр Сатып алуның (кредитор үзе дә, өченче затлар да) кредит бирүнең мәҗбүри шарты да түгел, шулай ук кулланучының мондый хезмәтләр сатып алуга ачык ризалыгын алу буенча да.

Шул ук вакытта, контроль чаралар үткәрү, гражданнарның мөрәҗәгатьләрен һәм Россия Банкына кергән башка мәгълүматны анализлау, шулай ук профилактик тәртип күзәтчелегенең башка чараларын гамәлгә ашыру нәтиҗәсендә, кайбер очракларда кредиторлар, кредит килешүе төзегәндә консультацияләр биреп, кулланучылар өчен мөһим булган мәгълүматны тулысынча ачмыйлар тәкъдим ителгән өстәмә хезмәтләр. Аерым алганда, кулланучыларга өстәмә хезмәт алудан баш тарту кредиторның кредит бирү турындагы карарларына тәэсир итми дигән мәгълүмат җиткерелми (яки акцент белән җиткерелми).

Шуңа күрә, кайбер очракларда, 353-ФЗ номерлы законда беркетелгән заемчы хокуклары турында махсус белемнәре булмаган кулланучыларга мәгълүмат бирүнең мондый форматы аларны куллану кредиты алу максатында өстәмә түләүле хезмәт сатып алу кирәклеге турында ялгыш фикергә кертү куркынычы бар.

Моннан тыш, Россия банклары Ассоциациясенең рәсми сайтында урнаштырылган кредит оешмаларының финанс инструментларын һәм финанс хезмәтләрен сату Стандартының 2.4.1 пунктының 2 абзацында кредит оешмасы финанс хезмәтләрен кулланучыга кредит булмаган финанс оешмасының финанс хезмәте төп банк хезмәтенә өстәмә хезмәт булып торуын аңлатырга тиеш дип каралган, шуңа бәйле рәвештә төп банк хезмәте күрсәтү өстәмә финанс хезмәте сатып алу белән бәйле түгел һәм финанс хезмәтләрен кулланучы өстәмә финанс хезмәтеннән баш тартырга хокуклы (әгәр гамәлдәге законнарда һәм (яки) банк хезмәте күрсәтү турында килешүдә башкасы каралмаган булса).

Шундый ук аңлатмалар "Россия" ассоциациясе әгъзалары булган кредит оешмалары тарафыннан хезмәт күрсәтү Стандартының 8 статьясының 1 өлешендәге 2 пунктында да бар, ул шулай ук аның рәсми сайтында урнаштырылган.

Бәян ителгәннәргә бәйле рәвештә, кредит оешмаларына өстәмә түләүле хезмәтләр тәкъдим итү белән бер үк вакытта, шул исәптән консультацияләр биргәндә, кулланучыга мондый өстәмә хезмәтләр алу кулланучы кредитын (займ) бирүнең мәҗбүри шарты түгеллеген ачык итеп җиткерергә, шулай ук кулланучыларга кулланучы кредитын (займ) алуның төрле вариантларын өстәмә кредит алу белән чагыштыру мөмкинлеге бирергә киңәш ителә түләүле хезмәтләр дә, андый хезмәтләр дә юк.

3. Кредит килешүе төзегәндә барлыкка килгән куркынычлар турында кулланучыларга адреслы мәгълүмат булмау.

353-ФЗ номерлы Законның 5 статьясындагы 8 өлеше нигезендә, заемчының кредиторга 100 000 сум һәм аннан да күбрәк (кредит бирү лимиты белән) яки чит ил валютасындагы эквивалент суммада куллану кредиты (заем) бирү турында мөрәҗәгать иткәндә, кредитор заемчыга, әгәр бер ел эчендә заемчының барлык булган түләүләренең гомуми күләме кредит килешүләре, кредит килешүләре буенча йөкләмәләргә, шул исәптән бирелгән кулланучылар кредиты буенча түләүләргә куллану кредиты бирү турында кредиторга мөрәҗәгать итү датасына, заемчының еллык кеременең илле процентыннан артып китәчәк, заемчы өчен куллану кредиты (заем) килешүе буенча йөкләмәләрен үтәмәү һәм аңа штраф санкцияләре куллану куркынычы бар.

Шул ук вакытта, Россия Банкының рәсми сайтында бастырылган Россия Банкының юридик департаменты позициясеннән күренгәнчә, закон белән билгеләнгән заемчыга куллану кредиты (заем) килешүе буенча йөкләмәләрен үтәмәү һәм аңа штраф санкцияләрен куллану куркынычы турында хәбәр итү формасы булмаганда, кредиторның тиешле бурычы, мәсәлән, гариза текстына хәбәр кертү юлы белән үтәлергә мөмкин кулланучылар кредиты (заем) яки заемчыга башка индивидуаль мәгълүмат бирү юлы белән, КРЕДИТОРДА 353-ФЗ номерлы закон белән каралган бурычны үтәү фактын раслауны тәэмин итүче.

Бу позициядә күрсәтелгән алым заемчыга күрсәтелгән куркынычлар турында адреслы хәбәр итүгә юнәлдерелгән.

Әмма аерым кредиторлар 353-ФЗ номерлы Законның 5 статьясының 8 өлеше нигезендә заемчыга җиткерелергә тиешле мәгълүматны кулланучылар кредиты килешүенең гомуми шартларында гына урнаштыралар, бу хезмәт фикеренчә, 353-ФЗ номерлы законның күрсәтелгән нигезләмәләренең максатларына тулысынча туры килми.

Бәян ителгәннәргә бәйле рәвештә, Россия Банкы кулланучыларга кредит (заем) алу өчен мөрәҗәгать иткәндә, алдан (кредит килешүе, заем килешүе төзелгәнче) һәм адреслы рәвештә (турыдан-туры заемчыга) кулланучылар кредиты (заем) килешүен төзегәндә барлыкка килә торган куркынычлар турында мәгълүматны кредиторда үтәлеш фактын раслауны тәэмин итүче форматта җиткерергә тәкъдим итә 353-ФЗ номерлы законның 5 статьясының 8 өлешендә каралган бурычлар.

Хөрмәтле кулланучылар! Килеп туган мәсьәләләр буенча консультатив ярдәм сорап Татарстан Республикасы буенча Роспотребнадзор идарәсенең Буа территориаль бүлегенә мөрәҗәгать итәргә мөмкин: Буа шәһәре ,фремов ур., 135 «В»; Тәтеш шәһәре, Свердлов ур., 43, Иске Чүпрәле авылы, Кооператив ур., 10 йорт адреслары буенча, шулай ук 8(84374)3-52-89, 3-17-04; 8(84373) 2- 52-59.